Ekonomist: Alova Farm yaban mersininde küresel lig hedefliyor

Özlem Bay Yılmaz’ın Ekonomist’teki haberinde, Yalova’nın Altınova ilçesinde 5 bin saksıyla üretime başlayan Alova Farm’ın bugün 125 bin saksıya ulaştığı, yıl sonu hedefinin ise 200 bin saksı olduğu aktarıldı. Letven Capital’in sermaye ve teknoloji desteğiyle büyüyen şirket, Türkiye’yi yaban mersininde küresel tedarik zincirinin önemli oyuncularından biri hâline getirmeyi hedefliyor.

Küçük meyve, büyük pazar

Haberde, FAO verilerine göre küresel tarımın reel değerinin son 20 yılda yüzde 89 artarak 2022’de 3,8 trilyon dolara ulaştığı hatırlatılıyor. Letven Capital Genel Müdürü Kamil Kılıç’ın verdiği bilgilere göre önümüzdeki 10 yılda küresel meyve–sebze ticaretinin 600 milyar dolardan 800 milyar dolara çıkması beklenirken, yaban mersini pazarı çok daha hızlı büyüyor: İki yıl önce yaklaşık 6 milyar dolar seviyesindeki pazar kısa sürede 13 milyar dolara doğru ilerliyor. Büyümenin arkasında yüksek antioksidan içeriğiyle sağlıklı yaşam ve “longevity” eğilimine doğrudan karşılık gelen tüketici davranışı var.

Sermayenin tarımla buluştuğu yer

Kılıç, Türkiye’deki tarım desteklerinin teknoloji ve girişim sermayesiyle bir araya getirilmesi hâlinde yaratılabilecek ekonomik değerin çok daha yüksek olabileceğini savunuyor. Letven Capital’in yaklaşımında tarım teknolojileri, ürün işleme, katma değerli gıda, veri ve yapay zekâ, ihracat ve markalaşma aynı ekosistemin parçaları olarak ele alınıyor; amaç tarımdan bir üretim ekonomisinden çok yeni bir “değer ekonomisi” oluşturmak. Kılıç, “Kurduğumuz TARS Girişim Sermayesi Fonu’na ilk yatırım 14 Temmuz 2021’de alındı. Fon beş yıllık dönemde 43 kat büyüdü. Tarım sektöründen yeni bir ekonomi yaratmış olacağız” diyor.

Çilekten yaban mersinine uzanan hikâye

Alova Farm Kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Levent Sarılgan, 10 dönümlük bir çilek serasıyla başladığı tarım yolculuğunda çilekten ahududuya, böğürtlenden frenk üzümüne kadar farklı ürünleri denedi. “Pestisit kullanmadan ve yüksek standartlarda üretim yapmak maliyetleri katlıyor; buna karşılık ürün aynı pazarda aynı fiyatlama baskısıyla karşılaşıyor” diyen Sarılgan, daha yüksek katma değer yaratabilecek bir ürüne yönelme ihtiyacını böyle anlatıyor. Uluslararası fuarlarda gördüğü kaliteli çeşitlerin peşine düşerken dünyanın önemli yaban mersini genetik programlarından Fall Creek ile temas kuruldu ve “Arabella Blue” koleksiyon serisi Türkiye’ye getirildi.

Ölçek engelini Letven Capital kaldırdı

Üretimin önündeki asıl engel ölçekti. Sarılgan, “Yoğun kar yağışının olduğu bir şubat günü, artık araziyi bırakıp gitmeyi düşünürken internette ‘tarım yatırımları’ üzerine arama yapıyordum. Karşıma Letven Capital çıktı” sözleriyle Kamil Kılıç’la nasıl tanıştığını anlatıyor. Kılıç’ın çiftliği ziyaretinin ardından söylediği “Sen yap, biz destek olalım. Amerika’ya falan taşınma, gitme; kal burada, kavgaya devam et” sözü dönüm noktası oluyor. 2022’de ortaklık ve şirketleşme gerçekleşiyor; 5 bin saksıyla başlayan hikâye üç yıl gibi kısa bir sürede 125 bin saksıya ulaşıyor, 2026 sonu hedefi ise 200 bin saksı. Bu rakam iki yıl sonra Alova Farm’ın tek başına bin ton meyve üreteceği, Türkiye’de üretilen toplam yaban mersininin yüzde 10’unu karşılayacağı ve dünyadaki en büyük 10 kuzeyli meyve üreticisinden biri olacağı anlamına geliyor.

Küresel pazarda dengeler değişiyor

2021’de pazarda önemli bir üretici konumunda olmayan Çin bugün yıllık 2 milyon ton üretime ulaşmış durumda. Peru yalnızca geçen yıl gerçekleştirdiği 2,2 milyar dolarlık ihracatla dünya lideri konumuna yükseldi; Fas ise 85 bin tonluk üretimiyle İspanya’ya 650 milyon euroluk satış gerçekleştirdi. Türkiye’nin toplam yaş meyve ve sebze ihracatı 1,7 milyar dolar seviyesindeyken kilogram başına ihracat değeri 1 doların altında kalıyor; buna karşılık rakip ülkeler yaban mersinini kilogram başına 6–7 euro seviyesinden ihraç ediyor. Türkiye’de kişi başına yıllık tüketim yaklaşık 100 gram iken Avrupa’da bu miktar 3 kilograma ulaşıyor.

Hedef: üretimin yüzde 100’ünü ihraç etmek

Sarılgan, 2030 sonrasında Türkiye’de yaban mersini üretiminin 20 bin ton seviyelerine ulaşmasını ve iç piyasada fiyatların dengelenmesini beklediklerini söylüyor: “Şu anda iç pazar oldukça yoğun. Ancak biz 2030 yılından sonra Türkiye’deki üretimin 20 bin tonlara geleceğini, iç pazarda fiyatların dengeleneceğini ve yurt dışı fiyatlarının daha yüksek kalacağını öngörüyoruz. Bu yüzden küresel bir partnerle çalışıyoruz; benim ürettiğim bütün malı Amerikalılar satın almak zorunda. Yapılanmamızı tamamen buna göre kurduk. Önümüzdeki sezondan itibaren hedefimiz üretimimizin yüzde 100’ünü ihraç etmek.”

Tarım artık yalnızca toprakta yapılmıyor

Alova Farm toprak yerine saksı bazlı, kontrollü ve veri odaklı üretim yapıyor. Hindistan cevizi kabuğu, torf ve perlitten oluşan substrat kullanılıyor; pH seviyesi kontrol edilerek su arıtılıyor, sulama ve besleme bitkinin ihtiyacına göre yönetiliyor. Amaç daha fazla meyve üretmek değil, daha az kaynakla daha kaliteli meyve üretmek. Kılıç, Yalova’da 7 bin dönümlük bir alanın yaban mersinine ayrılması hâlinde 100 milyon dolarlık gelir potansiyelinden söz ederken su kullanımının da önemli ölçüde azaltılabileceğini belirtiyor.

2 milyon dolarlık paketleme tesisi

Dikili alanı her geçen yıl büyüyen şirketin yanında paketleme, kalite kontrol, lojistik ve ihracat altyapısı da kuruluyor. Yaklaşık 2 milyon dolarlık yatırımla kurulan yeni paketleme tesisi saatte yaklaşık 2,5 ton kapasiteye sahip ve yapay zekâ destekli görüntü işleme sistemleriyle meyveleri boyut, renk, sertlik ve yüzey kalitesi gibi kriterlere göre sınıflandırıyor. Tesisin yalnızca Alova Farm’ın değil, bölgedeki diğer üreticilerin ürünlerini de paketleyebilecek bir altyapıya dönüşmesi hedefleniyor.

Sarılgan’ın hayali 500 dönüm

Sarılgan’ın daha uzun vadeli hedefi üretimi 500 dönüme çıkarmak; bu da 250 bin saksı ve yaklaşık bin 500 ton meyve anlamına geliyor. Şirketin hedefi önümüzdeki dönemde üretimin tamamını ihracata yönlendirmek ve özellikle Avrupa ile İngiltere pazarlarına odaklanmak. Haberde, Türkiye’nin tarımdaki geleceğinin kaç dönüm araziye sahip olunduğundan çok o araziden ne kadar değer üretilebildiğiyle belirleneceği vurgulanıyor. Kılıç ise meselenin tek bir şirketin başarısından daha büyük olduğunu söylüyor: “Asıl derdimiz, Türkiye piyasasının küresel bir oyuncu olabilmesi için dışarıdan güçlü sermaye çekmek.”